Türkiye’nin 2026-2030 Yapay Zeka Eylem Planı Açıklandı: 5 Milyon Vatandaşa Yapay Zeka Okuryazarlığı Hedefi

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca hazırlanan ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından haziran ayında duyurulan 2026-2030 dönemine ilişkin Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı, “Fark Et, İstifade Et, Üret ve Yönet” temasıyla yayımlandı.

Türkiye'nin yapay zeka alanındaki kapasitesini artırmayı, nitelikli insan kaynağını güçlendirmeyi, yerli yapay zeka teknolojilerinin geliştirilmesini hızlandırmayı ve kamu ile özel sektörde yapay zeka kullanımını yaygınlaştırmayı amaçlayan eylem planında 4 eksen altında 16 öncelikli eylem belirlendi.

Plan kapsamında 5 milyon vatandaşa yapay zeka okuryazarlığı kazandırılması, 1 milyon çalışanın mesleki dönüşüm değerlendirmesinden geçirilmesi, 500 uluslararası uzmanın Türkiye'deki faaliyetlere dahil edilmesi ve yapay zeka altyapısına milyarlarca dolarlık yatırım mobilize edilmesi hedefleniyor.

5 milyon vatandaşa yapay zeka okuryazarlığı

Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı'nın önemli başlıklarından birini toplumun yapay zeka konusunda bilinçlendirilmesi oluşturuyor.

Yapay zekanın toplumda güvenli, bilinçli, etik ve üretken biçimde benimsenmesi amacıyla Ulusal Yapay Zeka Okuryazarlığı ve Güvenli Kullanım Programı uygulanacak.

Program kapsamında 24 ay içerisinde 5 milyon vatandaşa ulaşılması hedefleniyor.

Planla birlikte ayrıca Ulusal Yapay Zeka Yetenek Programı hayata geçirilecek. Bu program kapsamında plan döneminin sonuna kadar 1 milyon çalışanın mesleki dönüşüm değerlendirmesinden geçirilmesi öngörülüyor.

Türkiye'nin küresel yapay zeka ekosistemindeki konumunun güçlendirilmesi amacıyla da 500 uluslararası uzmanın Türkiye'de araştırma, girişimcilik ve eğitim faaliyetlerine katılması planlanıyor.

Veri temelli yapay zeka atılımı kapsamında ise Ulusal Veri Kütüphanesi, güvenli veri alanları ve Yapay Zeka Şampiyonları Programı devreye alınacak.

Yapay zeka için etik çerçeve oluşturulacak

Eylem planının bir diğer önemli ayağını yapay zeka teknolojilerinin güvenli ve etik şekilde geliştirilmesi oluşturuyor.

Plan kapsamında vatandaşların haklarını koruyan, yatırımcılar açısından ise öngörülebilir bir ortam sağlayan düzenleyici yapı oluşturulacak.

Bu doğrultuda kamu kurumları, özel sektör, akademi ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinden oluşan çok paydaşlı Ulusal Yapay Zeka Etik Kurulu kurulacak.

Kurul ile yapay zeka teknolojilerinin geliştirilmesi ve kullanılmasında etik ilkelerin, vatandaş haklarının ve güvenlik kriterlerinin gözetilmesi amaçlanıyor.

Yapay zeka patentlerine hızlı hat

Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından Yapay Zeka Hızlı Hat uygulaması başlatılacak.

Uygulamayla yapay zeka teknolojilerine ve yapay zeka kullanan buluşlara yönelik sınai mülkiyet başvurularının teşvik edilmesi hedefleniyor.

Bu kapsamda şeffaf beyan ve hızlandırılmış inceleme süreçleri işletilecek.

Yapay zeka altyapısına 10 milyar dolarlık yatırım hedefi

Türkiye'nin yapay zeka alanındaki rekabet gücünü artırmak için güçlü bir hesaplama altyapısı oluşturulması da planın öncelikleri arasında yer alıyor.

Plan döneminde rekabetçi ve düşük karbonlu ulusal hesaplama omurgası kurulacak.

İlk 6 ay içerisinde Ulusal Yapay Zeka Hesaplama Stratejisi ile uzun vadeli yatırım planının yayımlanması hedefleniyor.

Stratejide eğitim ve çıkarım iş yüklerinin farklı hesaplama, depolama ve ağ gereksinimleri ayrı ayrı belirlenecek.

Bu dönemde en az 10 milyar dolar tutarında, özel sektör ağırlıklı yatırımın mobilize edilmesi hedefleniyor.

Bu yatırım mobilizasyonunda HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı kapsamında ilan edilen veri merkezi ve yapay zeka çağrıları önemli rol oynayacak.

Hedefler arasında 2030 yılına kadar en az 1 gigavat veri merkezi kurulu gücüne ulaşmak ve 10 teravatsaat düşük karbonlu elektrik alım anlaşması hacmi oluşturmak bulunuyor.

“Herkes İçin GPU” programı geliyor

Türkiye'nin yapay zeka altyapısına erişimini yaygınlaştırmak amacıyla “Herkes İçin GPU (Grafik İşlem Birimi) Programı” başlatılacak.

Program sayesinde girişimler, KOBİ'ler ve araştırmacıların dünya standartlarında hesaplama gücüne adil ve öngörülebilir koşullarda erişmesi sağlanacak.

Program kapsamında paylaşılmış hizmet kataloğu, şeffaf başvuru ve değerlendirme süreçleri ile akreditasyon kriterleri oluşturulacak.

Akreditasyon kriterlerinde;

• Enerji verimliliği

• Veri güvenliği

• Hizmet sürekliliği

• Fikri mülkiyet haklarının korunması

gibi unsurlar dikkate alınacak.

Girişimler, KOBİ'ler, üniversite araştırmacıları ve kamu projeleri için ayrı erişim pencereleri ve tahsis kotaları oluşturulacak.

Kamuda yapay zeka dönüşümü hızlanacak

Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı kapsamında kamu sektörü yapay zeka dönüşümünün öncülerinden biri haline getirilecek.

Kamu alımları aracılığıyla yapay zeka pazarının şekillendirilmesi hedeflenirken, toplam kamu yatırım programları bütçesinden yapay zeka projelerine en az yüzde 2 pay ayrılması planlanıyor.

Bunun yanı sıra sektörel yapay zeka programları ve KOBİ kuponlarıyla fikirden ürüne uzanan öngörülebilir bir destek mekanizması oluşturulacak.

Öncelikli alanlar arasında;

• Sağlık hizmetlerinde verimlilik

• Şebeke ve enerji optimizasyonu

• Akıllı üretim ve kalite

• Coğrafi bilgi sistemleri

yer alacak.

Bu alanlarda sektörel yapay zeka pilot programları uygulanacak ve KOBİ Yapay Zeka Kupon ve Hazır Çözüm Paketleri Programı ile destek sağlanacak.

Türkiye'de yapay zeka büyüme bölgeleri kurulacak

Eylem planının dikkat çeken hedeflerinden biri de yapay zeka büyüme bölgeleri ve bölgesel mükemmeliyet merkezlerinin kurulması.

Büyük ölçekli veri merkezi ve yapay zeka yatırımlarının hızlandırılması amacıyla oluşturulacak büyüme bölgelerinde yatırımcılara enerji altyapısı hazır kampüsler sunulacak.

Bölgesel mükemmeliyet merkezleri ise KOBİ'lerin ve araştırmacıların hızlı prototipleme imkanına erişmesini sağlayacak.

Bu bölgelerde ayrıca çok kiracılı yapay zeka fabrikaları konumlandırılacak.

Yapay zeka fabrikalarının, Türkiye'nin ulusal hesaplama kapasitesinin önemli bir bölümünü oluşturması hedefleniyor.

Bölgesel mükemmeliyet merkezlerinin ise üniversite-teknopark-TEKMER-sanayi konsorsiyumları tarafından işletilmesi planlanıyor.

Yapay zeka için 25 milyar liralık fon mekanizması

Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı kapsamında temel araştırmadan girişimciliğe kadar uzanan iki basamaklı bir fon mekanizması kurulacak.

İlk aşamada Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu üzerinden 10 milyar liralık destek sağlanacak.

Bu fondan desteklenen projelerin yüzde 40'ının pilot veya prototip aşamasına ilerlemesi bekleniyor.

İkinci aşamada ise 15 milyar liralık Yapay Zeka Büyüme Fonu oluşturulacak.

Bu fonla en az 20 girişimin Seri A/B veya ölçeklenme yatırımı aşamasına taşınmasına katkı sağlanması hedefleniyor.

Böylece Türkiye'nin yalnızca yapay zeka alanında araştırma yapan değil, aynı zamanda yerli girişimleri büyüten ve küresel pazarlara taşıyan bir ekosistem oluşturması amaçlanıyor.

Fiziksel yapay zeka ve robotik üretimi güçlendirilecek

Eylem planında yalnızca yazılım ve veri teknolojilerine değil, fiziksel yapay zeka ve robotik sistemlere de önemli yer ayrıldı.

Bu kapsamda yerli üretim kapasitesinin ve küresel rekabet gücünün artırılması hedefleniyor.

Savunma sanayisinde kazanılan robotik ve otonom sistem yetkinliklerinin sivil alanlara transfer edilmesi için çift kullanımlı teknoloji teşvikleri, sektörler arası farkındalık programları ve sivil-savunma ortak hızlandırma programları devreye alınacak.

Söz konusu teknoloji transferinde çift kullanım riskleri, ihracat kontrolü, veri güvenliği ve insan gözetimi ilkeleri dikkate alınacak.

Sağlık destek robotlarında ise hasta güvenliği, klinik uygunluk ve etik değerlendirme süreçleri ayrıca uygulanacak.

Otonom sürüşte yeni hedefler

Türkiye, otonom sürüş teknolojilerinde üretici ülke konumunu güçlendirmeyi de hedefliyor.

Bu doğrultuda tam otonom sürüşü destekleyen altyapı, mevzuat ve test ortamları geliştirilecek.

Eylem planında 2027 sonuna kadar;

• 3 öncelikli pilot

• 2 üniversite-sanayi robotik merkezi

• 3 test sahası

• 3 savunmadan sivile teknoloji transferi projesi

başlatılması öngörülüyor.

2030 yılına kadar ise 5 ihracat veya ortak geliştirme anlaşması imzalanması hedefleniyor.

Türkiye 5 ülkeyle yapay zeka işbirliği yapacak

Yapay zeka ve veri merkezi yatırımlarında hukuki öngörülebilirlik, rekabetçi teşvikler ve stratejik altyapı taahhütlerinin tek çatı altında sunulması planlanıyor.

Türkiye ayrıca yapay zeka diplomasisini güçlendirerek küresel standartların belirlenmesinde daha etkin rol üstlenmeyi amaçlıyor.

Bu kapsamda 2027 sonuna kadar en az 5 ülkeyle ikili yapay zeka işbirliği çerçeve anlaşması imzalanması hedefleniyor.

Bölgesel ortaklıklar ve çok taraflı platformlar aracılığıyla da ortak yapay zeka altyapıları, modeller ve kapasite geliştirme programları yürütülecek.

Bakan Kacır: “Bu dönüşümün seyircisi değil, öncülerinden olacağız”

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Türkiye'nin yapay zeka dönüşümündeki hedeflerine ilişkin değerlendirmesinde, ülkenin bu alandaki dönüşümün dışında kalmayacağını vurguladı.

Kacır, şu ifadeleri kullandı:

“Türkiye olarak bu dönüşümün seyircisi değil, öncülerinden olacağız.”

Bakan Kacır, Türkiye'nin kendi değerleriyle yapay zeka teknolojileri geliştiren, güvenilir ürün ve hizmetler üreten ve sanayiden sağlığa, eğitimden kamu hizmetlerine kadar stratejik alanlarda yapay zeka çözümlerini ölçeklendiren bir ülke haline getirileceğini belirtti.

“Nitelikli insan kaynağımız, güçlü AR-GE altyapımız, girişimcilik ekosistemimiz ve üretim kabiliyetimizle Türkiye'yi yapay zeka alanında yatırımın, yeteneğin ve yenilikçi teknolojilerin merkezi haline getireceğiz.”

Kacır, yapay zekanın Türkiye'nin teknolojik bağımsızlığı ve ekonomik kalkınması açısından yeni bir güç alanı olacağını ifade ederek sözlerini şöyle sürdürdü:

“Yapay zekayı Türkiye'nin teknolojik bağımsızlığının ve ekonomik kalkınmasının yeni güç alanlarından biri kılacağız. Yapay zekanın sunduğu imkanlardan milletimizin refahı ve insanlığın ortak faydası için en üst düzeyde yararlanacağız.”

Türkiye'nin yapay zeka yol haritasında öne çıkan hedefler

2026-2030 Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı, Türkiye'nin yapay zeka alanında insan kaynağından altyapıya, girişimcilikten kamu dönüşümüne, robotikten uluslararası işbirliklerine kadar geniş kapsamlı bir yol haritası ortaya koyuyor.

Planın öne çıkan hedefleri şöyle:

• 5 milyon vatandaş yapay zeka okuryazarlığı programına dahil edilecek.

• 1 milyon çalışanın mesleki dönüşüm değerlendirmesi yapılacak.

• 500 uluslararası uzman Türkiye'deki araştırma, girişim ve eğitim faaliyetlerine katılacak.

• Yapay zeka altyapısına en az 10 milyar dolarlık özel sektör ağırlıklı yatırım mobilize edilecek.

• 2030'a kadar en az 1 GW veri merkezi kurulu gücü hedeflenecek.

• 10 teravatsaat düşük karbonlu elektrik alım anlaşması hacmine ulaşılması planlanıyor.

• Girişimci ve araştırmacıların erişimini artırmak için Herkes İçin GPU Programı uygulanacak.

• Kamu yatırım programlarından yapay zeka projelerine en az yüzde 2 pay ayrılacak.

• 10 milyar liralık Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu oluşturulacak.

• 15 milyar liralık Yapay Zeka Büyüme Fonu kurulacak.

• En az 20 yapay zeka girişiminin Seri A/B veya ölçeklenme yatırımına ulaşması desteklenecek.

• 3 otonom sürüş pilotu, 2 robotik merkezi ve 3 test sahası başlatılacak.

• 2030'a kadar 5 ihracat veya ortak geliştirme anlaşması imzalanacak.

• 2027 sonuna kadar 5 ülkeyle ikili yapay zeka işbirliği anlaşması yapılacak.