🏭 İSO “Türkiye’nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu-2025” Araştırmasının Sonuçlarını Açıklad: Sanayide Zorlu Denge, Finansman Baskısı ve Teknoloji Dönüşümü Öne Çıktı
İstanbul Sanayi Odası (İSO), haziran ayında açıkladığı 2025 yılı “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu (İSO 500)” araştırmasının ardından, bu kez daha küçük ve orta ölçekli sanayi kuruluşlarını kapsayan “Türkiye’nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu (İSO İkinci 500)” araştırmasının sonuçlarını kamuoyuyla paylaştı.
📊 Araştırma; üretimden satışlar, ihracat, kârlılık, finansman giderleri, AR-GE, teknoloji yoğunluğu, istihdam ve sermaye yapısı gibi birçok kritik göstergede Türk sanayisinin mevcut durumunu ortaya koyarken, 2025 yılının özellikle yüksek finansman maliyetleri, zayıflayan iç talep ve küresel rekabet baskısıyla şekillendiğini gözler önüne serdi.
📈 Üretimden Satışlar Nominal Artarken Reel Büyüme Sınırlı Kaldı
İSO İkinci 500 araştırmasının temel sıralama kriteri olan üretimden satışlar, 2024 yılında 1 trilyon 393 milyar TL seviyesindeyken, 2025 yılında yüzde 25,7 artışla 1 trilyon 750 milyar TL'ye yükseldi.
Ancak bu artış, 2020 sonrasındaki en düşük nominal büyüme oranı olarak kayıtlara geçti.
📌 2025 yılı ortalama Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) olan yüzde 25,4 dikkate alındığında ise üretimden satışlarda reel artış yalnızca binde 2 seviyesinde gerçekleşti.
Böylece son üç yıldır devam eden reel daralma eğilimi çok sınırlı da olsa yeniden büyümeye döndü.
🥇 İSO İkinci 500'ün Zirvesindeki Üç Şirket Belli Oldu
2025 yılı sıralamasında üretimden satışlara göre ilk üç şirket şu şekilde oluştu:
🥇 Teksan Jeneratör – 5 milyar 317 milyon TL
🥈 Norm Salihli Vida ve Cıvata – 5 milyar 308 milyon TL
🥉 Biska Tekstil – 5 milyar 306 milyon TL
Listeye girebilmek için şirketlerin üretimden satışlarının 2 milyar 220 milyon TL ile 5 milyar 317 milyon TL arasında olması gerekti.
📌 2025 yılında 69 yeni şirket İSO İkinci 500 listesine girerken;
26 şirket İSO 500'den İkinci 500'e geriledi.
405 şirket ise iki yıldır listede yer almayı sürdürdü.
🌍 İhracatta Rekabet Baskısı Dikkat Çekti
Türkiye'nin toplam ihracatı 2025 yılında yüzde 4,4 artışla 273,2 milyar dolara, sanayi ihracatı ise 263,4 milyar dolara yükseldi.
Buna rağmen;
İSO 500 şirketlerinin ihracatı yüzde 8,4 arttı.
İSO İkinci 500 şirketlerinin ihracatı ise yüzde 0,3 geriledi.
📉 Böylece İSO İkinci 500'ün ihracatı 15,9 milyar dolar seviyesinde kaldı.
Bu tablo;
Küresel pazarlarda rekabetin sertleştiğini ve orta ölçekli sanayi kuruluşlarının pazar payını korumakta zorlandığını ortaya koydu.
Sonuç olarak İSO İkinci 500'ün Türkiye sanayi ihracatındaki payı yüzde 6'ya geriledi.
💰 Kârlılıkta Toparlanma Var Ancak Tarihsel Ortalamanın Gerisinde
2025 yılında faaliyet kârı;
📈 Yüzde 35,4 artarak 118 milyar TL'den 160 milyar TL'ye yükseldi.
Faaliyet kârlılığı oranı ise;
Yüzde 7,3'ten yüzde 7,7'ye çıktı.
Ancak;
Son 10 yıl ortalaması olan yüzde 10,9'un oldukça altında kaldı.
Vergi öncesi kâr;
📈 34 milyar TL'den 46 milyar TL'ye yükseldi.
FAVÖK ise;
📈 205 milyar TL'den 264 milyar TL'ye çıktı.
Buna rağmen tüm kârlılık göstergeleri;
2015-2024 dönem ortalamalarının altında gerçekleşti.
⚠️ Zarar Eden Şirket Sayısı Hâlâ Çok Yüksek
İSO İkinci 500'de;
📉 Vergi öncesi zarar eden şirket sayısı 159'dan 155'e geriledi.
Ancak bu rakam;
2008 küresel krizinden sonraki ikinci en yüksek seviye olarak dikkat çekti.
Operasyonel zarar eden firma sayısı ise;
30'dan 27'ye düştü.
💱 Kur Zararı Dört Katına Çıktı
2025 yılında;
📌 Net kambiyo zararı dört kat artarak 26 milyar TL'ye yükseldi.
Buna karşılık diğer faaliyetlerden elde edilen net gelir 55 milyar TL oldu.
Toplamda;
📈 28 milyar TL üretim dışı net gelir elde edildi.
🏦 Finansman Giderleri Sanayicinin Kazancını Eritmeye Devam Ediyor
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri finansman giderleri oldu.
📈 Finansman giderleri;
Yüzde 45,2 artarak 138 milyar TL'ye yükseldi.
Faaliyet kârı ise;
160 milyar TL seviyesinde gerçekleşti.
Böylece;
Finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı yüzde 86,7'ye çıktı.
Bu oran;
Son 10 yıl ortalaması olan yüzde 47,3'ün çok üzerinde bulunuyor.
📊 Borçlanma Hızlandı, Özkaynakların Payı Geriledi
2025 yılında;
Aktif büyüklüğü yüzde 29,9
Dönen varlıklar yüzde 36,8
Duran varlıklar yüzde 22,6
oranında arttı.
Buna karşılık;
📉 Özkaynaklar yalnızca yüzde 13,3 büyürken;
📈 Toplam borçlar yüzde 50,2 arttı.
Borçların aktif içindeki payı;
Yüzde 51,8'e yükseldi.
Özkaynak oranı ise;
Yüzde 48,2'ye geriledi.
💳 Devreden KDV Sorunu Büyümeye Devam Ediyor
Sanayicilerin uzun yıllardır çözüm beklediği devreden KDV sorunu da araştırmada dikkat çekti.
İSO İkinci 500'de;
📈 Devreden KDV tutarı yüzde 25,2 artarak yaklaşık 22 milyar TL'ye ulaştı.
İSO, bu durumun;
İşletme sermayesinin sistem içerisinde kilitli kalmasına neden olduğunu vurguladı.
⚙️ Yüksek Teknoloji Payında Rekor Artış
Araştırmanın olumlu gelişmelerinden biri teknoloji yoğunluğu oldu.
📈 Yüksek teknoloji yoğunluklu sanayilerin payı;
Yüzde 3,3'ten yüzde 4,9'a yükseldi.
Bu oran;
2015 sonrası en yüksek seviyeye ulaştı.
Orta-yüksek ve yüksek teknolojili sektörlerin toplam payı ise;
📊 Yüzde 32,1 ile rekor kırdı.
🔬 AR-GE Harcamalarında İvme Kaybı Yaşandı
2025 yılında;
AR-GE harcaması yapan firma sayısı;
📉 238'den 229'a düştü.
Toplam AR-GE harcaması;
📈 8,6 milyar TL'den 10 milyar TL'ye yükseldi.
Ancak;
AR-GE'nin üretimden satışlara oranı;
📉 Yüzde 0,62'den yüzde 0,57'ye geriledi.
👷 İstihdam Azaldı, Ücretler Arttı
İSO İkinci 500 şirketlerinde;
👷 İstihdam yüzde 2,2 azalarak 285 bin kişiye geriledi.
Buna karşılık;
💰 Brüt maaş ve ücretler;
Yüzde 37,3 arttı.
Çalışan başına ücret artışı ise;
📈 Yüzde 40,4'e ulaştı.
📈 Halka Açık Şirket Sayısı Rekor Seviyeye Çıktı
İSO İkinci 500'de halka açık şirket sayısı;
2023 → 30
2024 → 39
2025 → 43
oldu.
Bu sayı;
Araştırma tarihindeki en yüksek seviyeye ulaştı.
🌍 Yabancı Sermayeli Şirket Sayısı Geriledi
2025 yılında;
📉 Yabancı sermaye paylı kuruluş sayısı 67'den 62'ye düştü.
🏭 Anadolu Sanayisinin Gücü Artmayı Sürdürüyor
Oda dağılımına göre;
🥇 İstanbul Sanayi Odası → 144 firma
🥈 Ege Bölgesi Sanayi Odası → 36 firma
🥉 Kocaeli Sanayi Odası → 34 firma
🏅 Gaziantep → 33 firma
🏅 Bursa → 23 firma
🏅 Ankara → 20 firma
Konya, Kayseri ve Adana Sanayi Odaları ise üye sayılarını artırmayı başardı.
🍞 Gıda Sanayi İlk Sıradaki Yerini Korudu
İSO İkinci 500 sektör dağılımında;
🥇 Gıda ürünleri sanayi → 107 firma
🥈 Kimya, plastik ve kauçuk → 76 firma
🥉 Ana metal ve makine → 70 firma
🏅 Tekstil → 56 firma
Özellikle tekstil sektöründe firma sayısındaki düşüş;
Emek yoğun sektörlerde yaşanan zorlukları ortaya koydu.
📌 2025 İSO İkinci 500 İlk 10 Sıralamasında İlk Üç Şirket
🥇 Teksan Jeneratör Elektrik San. ve Tic. A.Ş.
🥈 Norm Salihli Vida ve Cıvata Makine San. ve Tic. A.Ş.
🥉 Biska Tekstil San. ve Tic. A.Ş.
Araştırma sonuçları, Türk sanayisinin orta ölçekli kuruluşlarının yüksek finansman maliyetleri, küresel rekabet, ihracat baskısı ve düşük kârlılık ortamında üretim gücünü korumaya çalıştığını ortaya koyarken; teknoloji yatırımları, halka arz eğilimi ve yüksek teknoloji üretimindeki artış ise gelecek adına umut veren gelişmeler arasında yer aldı.
